در دنیای امروز، فناوریهای ارتباطی موبایل به سرعت در حال تحول هستند و هر روز شاهد معرفی استانداردهای جدیدی هستیم که زندگی دیجیتال بشر را دگرگون میکنند. نسل پنجم شبکههای تلفن همراه یا همان 5G، به عنوان یکی از مهمترین دستاوردهای فناورانه قرن بیست و یکم، وعدهی سرعتهای خیرهکننده، تأخیر کمنظیر و ظرفیت اتصال گسترده را داده است. در این میان، خبر پژوهشهای جدی ایران برای ورود به این عرصه و هدفگذاری جایگاه اول در منطقه خاورمیانه، نقطه عطفی در توسعهی فناوری ارتباطات کشور محسوب میشود.
بررسی جایگاه پژوهشگاه ارتباطات در توسعهی 5G
پژوهشگاه ارتباطات ایران به عنوان پیشروترین مرکز تحقیقاتی کشور در حوزهی فناوریهای نوین مخابراتی، تعامل بینالمللی خود را در زمینهی پژوهش و راهاندازی نسل پنجم موبایل آغاز کرده است. این اقدام نشاندهندهی درک عمیق مسئولین از اهمیت روزافزون زیرساختهای ارتباطی در توسعهی اقتصادی و اجتماعی کشور است. محمد خوانساری، رئیس پژوهشگاه ارتباطات، با اشاره به برنامههای مطالعاتی گسترده، از آغاز مذاکرات همکاری و تعاملات بینالمللی خبر داده است.
این رویکرد باز در تعامل با شرکتهای تحقیق و توسعهی خارجی، مسیری را هموار میکند که در آن ایران نه تنها یک مصرفکنندهی صرف، بلکه یک شریک دانشمحور در زنجیرهی ارزش فناوری جهانی خواهد بود. هدف اصلی این است که نتیجهی مطالعات انجام شده، تنها در قالب مقالات علمی باقی نماند، بلکه به تولید اشتراکی دانش و تبادل علمی سازنده منجر شود که در نهایت به ثبت اختراعات بینالمللی و بومیسازی کامل این فناوری در کشور ختم شود.
اهمیت همکاریهای بینالمللی در عصر دیجیتال
فناوری 5G برخلاف نسلهای قبلی، یک سرویس ساده مخابراتی نیست، بلکه یک اکوسیستم پیچیده علمی و مهندسی است که نیازمند همکاری جمعی متخصصان در سراسر جهان است. پژوهشگاه ارتباطات با درک این واقعیت، برنامه مشخصی در جهت همکاری پژوهشی با شرکتهای مطرح دنیا در حوزهی تحقیق و توسعه تدوین کرده است. این همکاریها شامل تبادل دانش فنی، انجام پروژههای تحقیقاتی مشترک و بهرهگیری از تجربیات پیشروان جهانی در استانداردسازی میشود.
- تبادل دانش فنی: انتقال تجربیات و یافتههای علمی بین پژوهشگران ایرانی و همتایان بینالمللی آنها.
- پروژههای مشترک: اجرای طرحهای پژوهشی عملیاتی برای آزمون فناوریهای جدید.
- استانداردسازی: مشارکت فعال در تعیین پروتکلها و استانداردهای جهانی شبکه.
5G: تحولی بنیادی در شبکههای ارتباطی
استاندارد 5G یک تحول بنیادی در شبکههای ارتباطی محسوب میشود. این فناوری فراتر از افزایش سرعت اینترنت، تغییراتی پارادایمی در نحوهی تعامل دستگاهها و انسانها ایجاد میکند. با توجه به این اهمیت، برنامهریزی ۵ ساله برای ورود به این فناوری از سالهای قبل آغاز شده بود تا ایران اولین کشور خاورمیانه باشد که این فناوری را بومی میکند. این جاهطلبی علمی، نشاندهندهی ارادهی ملی برای کاهش وابستگیهای فناورانه و ایستادن در پایگاههای بالای علمی منطقه است.
بومیسازی فناوری 5G به معنای توانایی طراحی، پیادهسازی و نگهداری شبکههای نسل پنجم با تکیه بر دانش و صنعت داخلی است. این فرآیند نیازمند توسعهی مهندسان متخصص، تولید دانش فنی بومی و ایجاد زیرساختهای تولید سختافزار و نرمافزارهای مرتبط در داخل کشور است. موفقیت در این مسیر، ایران را به قطب ارتباطات منطقه تبدیل خواهد کرد و صادرات دانش و خدمات فناوری را ممکن میسازد.
تفاوتهای کلیدی نسل پنجم با نسلهای قبلی
برای درک بهتر اهمیت این تحول، باید تفاوتهای اساسی 5G را با نسلهای پیشین بررسی کرد. نسل چهارم (4G) عمدتاً بر انتقال دادهها با سرعت بالا برای تلفنهای هوشمند متمرکز بود، اما نسل پنجم طیف وسیعتری از کاربردها را هدف قرار داده است.
- سرعت فوقالعاده: سرعت دانلود در 5G تا ۱۰ یا حتی ۲۰ برابر سریعتر از 4G است که دانلود فیلمهای بزرگ را در چند ثانیه ممکن میسازد.
- تأخیر بسیار کم: یکی از مهمترین ویژگیهای 5G، کاهش چشمگیر تأخیر شبکه است که برای کاربردهای حیاتی مانند جراحی از راه دور و خودروهای خودران حیاتی است.
- ظرفیت اتصال بالا: توانایی اتصال همزمان تعداد بسیار زیادی دستگاه در هر کیلومتر مربع، که شاهکلید اینترنت اشیاء (IoT) است.
جدول زمانی استانداردسازی و تجاریسازی جهانی
رئیس مرکز تحقیقات مخابرات ایران، استانداردسازی برای 5G را مربوط به سال ۲۰۱۶ عنوان کرده بود و پیشبینی میشد که فناوری نسل پنجم موبایل از سال ۲۰۲۰ در دنیا تجاری شود. این پیشبینیها بر اساس گزارشهای معتبر جهانی و روند پیشرفت پروژههای تحقیقاتی در نهادهایی مانند ITU و 3GPP انجام شده بود. در واقع، سال ۲۰۲۰ نقطهی شروع دوران تجاریسازی جهانی این فناوری بود که هماکنون در بسیاری از کشورهای پیشرفته به واقعیت تبدیل شده است.
برای ایران، همگامشدن با این جدول زمانی نیازمند سرمایهگذاری جدی در حوزهی تحقیق و پژوهش بود. دولت در این مسیر میتوانست نقش تسریعکنندهای داشته باشد و با حمایتهای مالی و قانونی، بستر را برای محققان و فعالان حوزهی فناوری فراهم آورد. حامیت دولتی از پروژههای تحقیقاتی بنیادین، کلید ورود موفقیتآمیز به بازار آینده بود.
از تولید مقاله تا ثبت اختراع: تغییر رویکرد پژوهشی
یکی از چالشهای همیشگی سیستم پژوهشی کشور، تمرکز بیش از حد بر تولید مقالات علمی بدون خروجی عملیاتی بوده است. محمد خوانساری با درک این چالش، خاطرنشان کرده بود که هدف از پژوهش در زمینهی نسل پنجم موبایل، تنها تولید مقاله نیست. این تغییر رویکرد، گام بزرگی در جهت کاربردیسازی علم در کشور محسوب میشود. قصد مرکز تحقیقات مخابرات ایران، تولید اشتراکی دانش و تبادل علمی سازنده در بازار بینالمللی بود تا در نهایت به ثبت اختراع دست یابد.
ثبت اختراع در حوزهی فناوریهای پیشرفته مخابراتی، نه تنها افتخار علمی است، بلکه میتواند درآمدهای ارزی قابل توجهی را از طریق حق امتیاز (Royalty) برای کشور به همراه داشته باشد. این دیدگاه اقتصادی به علم، ضامن پایداری تلاشهای پژوهشی و انگیزهبخش برای جوانان خلاق کشور است.
نقش آیندهپژوهی در بسترسازی فناوری
مرکز تحقیقات مخابرات ایران در راستای آیندهپژوهی و بسترسازی راهاندازی این فناوری در کشور، فعالیت خود را از سالهای پیش آغاز کرده بود. این اقدام پیشدستانه نشان میدهد که برنامهریزان حوزهی ارتباطات کشور، چشماندازی بلندمدت داشتهاند. ارتباطات با نهادها و افراد شناخته شده بینالمللی نیز بخشی از این استراتژی هوشمندانه بود که امکان بهرهگیری از تجربیات جهانی را بدون دوبارهکاری فراهم میسازد.
چالشهای پیش رو و نیاز به سرمایهگذاری
اگرچه هماهنگیهای اولیه با شرکتهای خارجی و نهادهای بینالمللی قانونگذار شکل گرفته بود، اما مسیر رسیدن به بومیسازی کامل 5G با چالشهایی همراه است. برآورد هزینهای مشخص از تحقیق و توسعه و مطالعات در زمینهی 5G یکی از مواردی بود که در مراحل اولیه تهیه پیشنویس قرار داشت. سرمایهگذاری در حوزهی فناوریهای نوین، همواره ریسکهای خاص خود را دارد، اما بازدهی آن در صورت موفقیت، بسیار بالاتر از سرمایهگذاریهای سنتی است.
در این زمینه، مذاکرات با نهادهای بینالمللی قانونگذار و استانداردساز این حوزه برای ورود جدیتر بخش پژوهشی کشور اهمیت دوچندانی دارد. حضور در جلسات تعیین استانداردهای جهانی، به کارشناسان ایرانی این امکان را میدهد که در راس تدوین آیندهی ارتباطات جهان حضور یابند و منافع ملی کشور را در پروتکلهای بینالمللی تضمین کنند.
- سرمایهگذاری در نیروی انسانی: آموزش متخصصین جوان در حوزهی فناوریهای 5G و شبکههای نرمافزارمحور.
- توسعهی زیرساخت فیزیکی: ارتقای آنتنها و ایستگاههای مخابراتی برای پشتیبانی از فرکانسهای جدید.
- امنیت سایبری: تدوین پروتکلهای امنیتی بومی برای محافظت از شبکههای حساس نسل پنجم.
کاربردهای انقلابی 5G در زندگی روزمره و صنایع
ورود 5G به ایران، فراتر از سرعت بالاتر اینترنت در تلفنهای همراه، تأثیرات عمیقی بر صنایع مختلف خواهد داشت. درک این کاربردها نشان میدهد چرا بومیسازی این فناوری برای استقلال و توسعهی کشور حیاتی است.
اینترنت اشیاء (IoT) و شهرهای هوشمند
با ظهور 5G، اینترنت اشیاء به طور کامل متحول خواهد شد. میلیونها سنسور و دستگاه هوشمند میتوانند به طور همزمان و با تأخیر ناچیز به شبکه متصل شوند. این امر تحقق شهرهای هوشمند را ممکن میسازد؛ شهری که در آن مدیریت ترافیک، مصرف انرژی و زبالهها به شکل هوشمند و بلادرنگ انجام میشود. برای کشورهایی مانند ایران که با چالشهای شهری مواجه هستند، این فناوری راهکاری نوین ارائه میدهد.
تلهمدیسین و سلامت الکترونیک
تأخیر کم شبکهی 5G، امکان انجام جراحیهای پیچیده از راه دور توسط رباتها را فراهم میکند. پزشکان متخصص میتوانند از کیلومترها دورتر بر روی بیماران عمل جراحی انجام دهند یا مشاورههای ویدیویی با کیفیت بسیار بالا و بدون قطعی ارائه دهند. این قابلیت میتواند در رسیدگی پزشکی به مناطق دورافتادهی ایران انقلابی ایجاد کند.
صنایع خودروسازی و حملونقل
خودروهای خودران (Autonomous Vehicles) نیازمند ارتباطی سریع و مطمئن با محیط اطراف و دیگر خودروها هستند. شبکهی 5G این زیرساخت ارتباطی را تأمین میکند. بومیسازی این فناوری در ایران، میتواند صنایع خودروسازی کشور را برای تولید خودروهای هوشمند نسل آینده تجهیز کند.
نتیجهگیری: گامی برای آینده
تلاشهای پژوهشگاه ارتباطات ایران برای بومیسازی 5G، فراتر از یک پروژهی فنی است؛ این یک استراتژی ملی برای ورود به عصر دیجیتال جدید محسوب میشود. با توجه به اینکه استاندارد 5G یک تحول بنیادی در شبکههای ارتباطی است، برنامهریزی دقیق و سرمایهگذاری مستمر در این حوزه، ایران را در مسیر درستی قرار میدهد. تبدیل ایران به اولین کشور خاورمیانه که این فناوری را بومی میکند، تصویری روشن از تواناییهای علمی کشور را به نمایش میگذارد.
با توجه به اینکه تجاریسازی جهانی این فناوری از سال ۲۰۲۰ آغاز شده و هماکنون در سال ۲۰۲۶ قرار داریم، ارزیابی پیشرفتهای حاصل شده و چالشهای باقیمانده اهمیت زیادی دارد. همکاریهای بینالمللی، ثبت اختراعات و توسعهی نیروی انسانی متخصص، ستونهای اصلی این مسیر موفقیت هستند. آیندهی ارتباطات ایران، در گرو تداوم همین رویکرد علمی و عملی در توسعهی نسلهای بعدی فناوری مخابراتی است.
نظرات
0دیدگاه خود را ثبت کنید
برای ارسال نظر و مشارکت در گفتگو، لطفا وارد حساب کاربری خود شوید.