فیلتر تلگرام؛ چالش‌ها و دلایل ادامه بررسی در کارگروه مصادیق

معضل فیلترینگ تلگرام؛ ۹۵ درصد کانال‌های غیراخلاقی همچنان فعال

در حالی که بحث بر سر سرنوشت پیام‌رسان تلگرام در ایران داغ است، عبدالصمد خرم‌آبادی، دبیر کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه، از ادامه فعالیت گسترده کانال‌های غیراخلاقی در این پلتفرم خبر داد. وی اعلام کرد که با وجود تمام درخواست‌ها و هشدارها، بیش از ۹۵ درصد از این کانال‌ها همچنان در دسترس کاربران ایرانی قرار دارند و موضوع مسدودسازی کامل این شبکه اجتماعی همچنان در دستور کار جلسات آینده این کارگروه باقی است.

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که تلگرام با داشتن بیش از ۱۵ میلیون کاربر در ایران، به یکی از پرکاربردترین ابزارهای ارتباطی تبدیل شده است. نگرانی مسئولان مربوط به محتوایی است که نه تنها اخلاقی را زیر پا می‌گذارد، بلکه می‌تواند امنیت ملی و فرهنگ جامعه را نیز به خطر اندازد.

پاسخ تلگرام به درخواست ایران؛ اقدامی محدود و ناکارآمد

معاون قضایی دادستان کل کشور در تشریح اقدامات انجام شده، به پاسخ مثبت تلگرام به درخواست ایران اشاره کرد اما آن را کافی ندانست. خرم‌آبادی تأکید کرد: پنج درصد از کانال‌هایی که فیلتر شده‌اند، از پیش نیز مسدود بودند و این موضوع ارتباطی با درخواست اخیر وزارت ارتباطات از مدیران این شبکه ندارد.

بر اساس این گزارش، پاول دوروف، مدیرعامل تلگرام، در واکنش به فشارها اعلام کرده بود که این شبکه در چارچوب سیاست‌های داخلی خود، کانال‌های مستهجن عمومی را فیلتر می‌کند. دوروف به صراحت گفته بود که این اقدام ربطی به درخواست ایران ندارد و صرفاً شامل کانال‌های عمومی می‌شود.

فرار از فیلتر؛ تغییر کانال‌های عمومی به خصوصی

دبیر کارگروه تعیین مصادیق به یک نکته کلیدی اشاره کرد که نشان‌دهنده ناکارآمدی اقدامات تلگرام است. وی توضیح داد: مدیران کانال‌های غیراخلاقی برای فرار از مسدود شدن، به سادگی نوع کانال خود را از عمومی به خصوصی تغییر داده‌اند. این تغییر، هیچ محدودیتی در میزان و نوع محتوای مستهجن، تعداد کاربران و یا نحوه دسترسی به این کانال‌ها ایجاد نکرده است.

در واقع، تنها تفاوت ایجاد شده این است که تعداد اعضای این کانال‌ها به کاربران جدید نمایش داده نمی‌شود. بسیاری از این کانال‌ها پس از فیلتر شدن، با همان نام و همان کاربران قبلی، اما در قالب یک کانال خصوصی، فعالیت خود را از سر گرفته‌اند و عملاً چرخه تولید و انتشار محتوای نامناسب ادامه دارد.

موانع قانونی و procedural برای تصمیم‌گیری

با وجود اصرار کارگروه برای رسیدگی به این معضل، موانعی بر سر راه تصمیم‌گیری نهایی وجود دارد. خرم‌آبادی در مورد عدم برگزاری جلسه هفته گذشته این کارگروه که قرار بود در مورد تلگرام تصمیم‌گیری شود، توضیح داد: جلسه به دلیل عدم حد نصاب رسمیت پیدا نکرد. از مجموع اعضا، شش نفر با قول قبلی حضور یافته بودند، اما برای رسمیت جلسه، حضور حداقل هفت نفر لازم بود.

وی افزود: زمان برگزاری جلسه آینده نیز به آمادگی اعضاء برای تشکیل جلسه بستگی دارد و موضوع تلگرام قطعاً در دستور کار آن قرار خواهد داشت.

دلایل فراتر از محتوای غیراخلاقی؛ نگرانی‌های امنیتی و فرهنگی

مسئولان کشور تأکید دارند که مخالفت با برخی شبکه‌های اجتماعی خارجی صرفاً به دلیل محتوای غیراخلاقی نیست. دبیر کارگروه تعیین مصادیق با بیان اینکه هیچ یک از مسئولان با حضور مردم در شبکه‌های اجتماعی مخالف نیستند، علت اصلی را در عدم تبعیت این پلتفرم‌ها از قوانین کشور دانست.

بر اساس این دیدگاه، بسیاری از این شبکه‌ها توسط صهیونیست‌ها اداره می‌شوند و به قوانین جمهوری اسلامی ایران احترام نمی‌گذارند. مشکلات تلگرام فقط به محتوای مستهجن محدود نمی‌شود و شامل موارد زیر نیز می‌شود:

• تهدید علیه امنیت ملی کشور
• توهین به مقدسات اسلامی
• حمله به فرهنگ و هویت ملی مردم ایران

کارگروه تعیین مصادیق با در نظر گرفتن همه این ابعاد، موضوع را بررسی کرده و تصمیم نهایی را اتخاذ خواهد کرد. یکی از راهکارهای بلندمدت نیز تقویت و حمایت از شبکه‌های اجتماعی داخلی برای جایگزینی با پلتفرم‌های خارجی عنوان شده است.

نگاهی به گذشته و آینده تلگرام در ایران

این ماجرا زمانی به اوج خود رسید که حدود دو هفته پیش، کارگروه تعیین مصادیق فیلترینگ، موضوع مسدودسازی تلگرام را در دستور کار خود قرار داد. پیش از این، محمود واعظی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در چندین نامه از مدیران تلگرام خواسته بود دسترسی به کانال‌های غیراخلاقی را برای کاربران ایرانی مسدود کند و صراحتاً گفته بود که در صورت عدم همکاری، دولت نیز با فیلتر این شبکه موافق خواهد بود.

اواخر هفته پیش از آن، برخی کاربران ایرانی با پیامی مبنی بر عدم دسترسی به کانال‌های خاص به دلیل «محدودیت‌های محلی در کشور شما» مواجه شدند که این موضوع امیدواری‌هایی را برای پذیرش درخواست ایران از سوی تلگرام ایجاد کرد. اما پاول دوروف در توئیتی این موضوع را روشن کرد و گفت: «آن دسته از کانال‌هایی که بسته شده‌اند همچنان مسدود باقی مانده‌اند اما طبیعتاً کانال‌های جدید باز می‌شوند.» این بیانیه نشان داد که مشکل همچنان پابرجاست و چالش فیلترینگ تلگرام برای میلیون‌ها کاربر ایرانی در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.