گوشی موبایل از قطعات مختلفی تشکیل شده که از مهمترین آنها میتوان به پردازنده و چیپست اشاره کرد. این قطعات نقشی مستقیم در اجرای برنامهها، سرعت دستگاه هنگام انجام بازی، پردازش تصاویر و مصرف باتری دارند و یکی از مهمترین فاکتورها در انتخاب گوشی مناسب هر بودجه هستند. مشخصات پردازنده با اعدادی تعریف میشود که نشاندهنده ساختار، قدرت پردازش و فناوری ساخت آن هستند. در این راهنما، ضمن پاسخ کامل به سوال پردازنده گوشی یعنی چه، درباره انواع این قطعه و نحوه انتخاب آن صحبت خواهیم کرد.
پاسخ سریع
- پردازنده (CPU) بخش اصلی محاسباتی گوشی است که فرمانها و درخواستهای کاربر را اجرا میکند.
- چیپست یا SoC مجموعهای بزرگتر است که CPU، پردازنده گرافیکی، مودم و چند واحد دیگر را روی یک قطعه جای میدهد.
- تعداد هسته، سرعت کلاک و فناوری ساخت (بر حسب نانومتر) از مهمترین مشخصات اعلامشده هستند.
- اسنپدراگون، اگزینوس، مدیاتک، سری A اپل و کرین از مطرحترین خانوادههای تراشه موبایل هستند.
- نامگذاری این خانوادهها در چند سال اخیر تغییر کرده؛ مثلاً کوالکام از «اسنپدراگون ۸۰۰» به «Snapdragon 8 Gen» و سپس «8 Elite» رسیده است.
- برای انتخاب چیپست نباید تنها به تعداد هسته یا فرکانس نگاه کرد؛ معماری، حافظه، پردازنده گرافیکی و مدیریت حرارت هم اهمیت دارند.
- برای دیدن پردازنده گوشی خودتان کافی است سراغ تنظیمات یا اپلیکیشنهایی مانند CPU-Z و Device Info بروید.
پردازنده گوشی یعنی چه؟
پردازنده (CPU)، مغز متفکر و یکی از مهمترین قطعات در دستگاههای الکترونیکی مانند گوشیهای هوشمند است که فرمانها و درخواستهای کاربر را پردازش میکند. همانند مغز که فعالیتهای مختلف بدن را کنترل میکند، در گوشیهای هوشمند نیز بسیاری از فرایندها توسط پردازنده مدیریت میشوند.
برخلاف تصور بسیاری از افراد، پردازنده و چیپست یک چیز نیستند. چیپست یا SoC (مخفف System on a Chip، یعنی «سامانه روی یک تراشه») یک بسته کامل است که چند واحد پردازشی مستقل را کنار هم روی یک قطعه سیلیکونی جای میدهد. CPU تنها یکی از این واحدهاست.
یک اشتباه رایج: در خیلی از مطالب فارسی نوشته میشود «CPU از بخشهایی مثل GPU و مودم تشکیل شده است». این جمله درست نیست. GPU، مودم و پردازنده تصویر، واحدهایی همرده با CPU هستند که همگی داخل چیپست قرار دارند، نه داخل CPU. تشبیه ساده: چیپست حکم کل ساختمان را دارد و CPU یکی از طبقههای آن است.
واحدهای اصلی که معمولاً داخل چیپست یک گوشی قرار میگیرند عبارتند از:
- CPU: واحد پردازش مرکزی که کارهای عمومی و منطق برنامهها را اجرا میکند.
- GPU: پردازنده گرافیکی که کار رسم تصویر، رابط کاربری و بازیها را بر عهده دارد و نقشی شبیه کارت گرافیک در کامپیوتر دارد.
- ISP: پردازنده سیگنال تصویر که داده خام حسگر دوربین را به عکس نهایی تبدیل میکند. کیفیت عکس گوشی بهاندازه خود لنز، به این واحد وابسته است.
- مودم (Baseband): واحدی که ارتباط با شبکه موبایل و سیگنال آنتن را مدیریت میکند. در برخی تراشهها داخل چیپست و در برخی دیگر بهصورت یک آیسی جداگانه قرار میگیرد.
- NPU: واحد پردازش عصبی که کارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مانند تشخیص چهره، حذف نویز عکس و ترجمه آفلاین را اجرا میکند. در تراشههای چند سال اخیر بخش پررنگی شده است.
- کنترلر حافظه: واحدی که دسترسی همه بخشهای بالا به حافظه رم را مدیریت میکند.
چند اصطلاح مهم مرتبط با پردازندهها
برای مقایسه کیفیت و کارایی پردازندهها از اصطلاحات مختلفی استفاده میشود که هرکدام مفهوم خاصی دارند:
هسته CPU
هسته یکی از بخشهای اصلی CPU است که وظیفه اجرای دستورها را بر عهده دارد. هر گوشی تعداد مشخصی هسته دارد که با اصطلاحاتی مانند «پردازنده هشت هستهای» توصیف میشود. هستهها کارها را میان خود تقسیم میکنند و به عملکرد روان دستگاه کمک میکنند.
برای مثال، زمانی که همزمان به موسیقی گوش میدهید، اینترنت فعال است و یک بازی در حال اجراست، فرایندهای مختلفی بهطور همزمان انجام میشوند که پردازش آنها بین هستهها تقسیم میشود.
نکته مهمی که معمولاً گفته نمیشود: هستههای یک تراشه موبایل با هم یکسان نیستند. تقریباً تمام تراشههای امروزی از معماری ترکیبی استفاده میکنند — چند هسته پرقدرت برای کارهای سنگین و چند هسته کممصرف برای کارهای پسزمینه. به همین دلیل یک تراشه هشت هستهای ارزان میتواند از یک تراشه هشت هستهای گرانتر بسیار ضعیفتر باشد؛ تعداد هسته بهتنهایی معیار قدرت نیست.
Clock Speed
Clock Speed یا فرکانس کاری، تعداد چرخههایی است که یک هسته در هر ثانیه اجرا میکند. برای مثال، اگر سرعت کلاک یک پردازنده ۲ گیگاهرتز (2 GHz) باشد، یعنی در هر ثانیه ۲ میلیارد چرخه انجام میدهد.
هرچه این عدد بالاتر باشد، هسته در واحد زمان کار بیشتری انجام میدهد — اما فقط در صورتی که معماری دو هسته یکسان باشد. مقایسه فرکانس میان دو معماری متفاوت، مقایسه گمراهکنندهای است. افزایش Clock Speed همچنین با افزایش مصرف باتری و تولید گرما همراه است و اگر سیستم خنککننده گوشی ضعیف باشد، تراشه پس از چند دقیقه فرکانس خود را پایین میآورد (پدیدهای به نام throttling).
نانومتر
نانومتر معیاری است که برای توصیف فناوری ساخت تراشه به کار میرود. بهطور کلی، هرچه این عدد کمتر باشد، تراکم ترانزیستورها بیشتر و مصرف انرژی در ازای هر واحد کارایی کمتر است؛ به همین دلیل یک تراشه ۴ نانومتری معمولاً هم سریعتر و هم خنکتر از یک تراشه ۱۲ نانومتری است.
یک نکته که باید بدانید: امروزه این اعداد دیگر اندازه فیزیکی واقعی هیچ بخشی از ترانزیستور نیستند و بیشتر یک نام تجاری برای نسل فناوری هستند. به همین دلیل «۴ نانومتر» سامسونگ و «۴ نانومتر» TSMC دقیقاً یک چیز نیستند و نباید صرفاً بر اساس این عدد دو تراشه از دو کارخانه مختلف را مقایسه کرد.
مطرحترین انواع پردازنده و چیپستهای گوشی
چیپستهای موبایل توسط چند شرکت محدود طراحی میشوند که هرکدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. در ادامه با معرفی مطرحترین آنها، به سوال «بهترین چیپست گوشی چیست» پاسخ میدهیم:
| سازنده | خانواده تراشه | بیشتر در چه گوشیهایی | نقطه قوت | نکتهای که باید بدانید |
|---|---|---|---|---|
| کوالکام | Snapdragon | از اقتصادی تا پرچمدار اندرویدی | تعادل عملکرد، گرافیک و پشتیبانی نرمافزاری طولانی | نامگذاری چند بار تغییر کرده و مقایسه نسلها را سخت میکند |
| مدیاتک | Dimensity و Helio | اقتصادی، میانرده و اخیراً پرچمدار | قیمت بهصرفه در برابر کارایی | عدد بزرگتر در سری Helio لزوماً قویتر نیست |
| سامسونگ | Exynos | گلکسیها در بازارهای خاص | یکپارچگی با سختافزار خود سامسونگ | یک مدل گلکسی ممکن است در ایران اگزینوس و در بازار دیگر اسنپدراگون باشد |
| اپل | سری A | فقط آیفون | کارایی تکهستهای بالا و پشتیبانی چندساله | قابل خرید جداگانه نیست و فقط در محصولات اپل دیده میشود |
| هواوی (HiSilicon) | Kirin | گوشیهای هواوی | طراحی اختصاصی و بهینه برای نرمافزار خود هواوی | تولید آن سالها بهدلیل تحریم متوقف بود و دسترسی به مدلهای جدید محدود است |
کوالکام؛ اسنپدراگون
اسنپدراگون یکی از شناختهشدهترین خانوادههای تراشه موبایل است که توسط شرکت کوالکام طراحی میشود. اگر گوشی دست دوم میخرید یا مشخصات مدلهای قدیمیتر را میخوانید، با نامگذاری عددی قدیمی روبهرو میشوید:
- سری ۲۰۰ و ۳۰۰: گوشیهای پایینرده با توان پردازشی محدود.
- سری ۴۰۰: گوشیهای پایینرده و ابتدای میانرده.
- سری ۶۰۰ و ۷۰۰: گوشیهای میانرده، مناسب برای استفاده روزمره بدون کندی محسوس.
- سری ۸۰۰: گوشیهای پرچمدار و گرانقیمت.
اما این نامگذاری دیگر بهروز نیست. کوالکام از سال ۲۰۲۱ سیستم نامگذاری خود را تغییر داد و بهجای اعداد سهرقمی از قالب «عدد رده + Gen» استفاده میکند: Snapdragon 8 برای پرچمدارها، ۷ برای بالا-میانرده، ۶ برای میانرده و ۴ برای اقتصادیها؛ مثلاً Snapdragon 7 Gen 3. در نسلهای اخیر، پرچمدارها با پسوند Elite عرضه میشوند. اگر در تبلیغ یک گوشی جدید هنوز «اسنپدراگون سری ۸۰۰» نوشته شده، احتمالاً با یک تراشه چند سال قدیمیتر روبهرو هستید.
نکته دیگر اینکه کوالکام تراشههایی با نام Snapdragon X هم میسازد که مخصوص لپتاپ هستند و ربطی به گوشی ندارند؛ دیدن این نام روی یک محصول به معنی گوشی قدرتمند نیست.
سامسونگ؛ اگزینوس
اگزینوس تراشه اختصاصی سامسونگ است. نامگذاری قدیمی آن بر اساس سریهای چهاررقمی بود:
- سری ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰: تراشههای قدیمی گوشیهای پایینرده.
- سری ۷۰۰۰ و ۸۰۰۰: گوشیهای میانرده.
- سری ۹۰۰۰: پرچمدارهای قدیمیتر مانند نسلهای اولیه گلکسی S و نوت.
سامسونگ چند سال است که نامگذاری را تغییر داده و پرچمدارهای این خانواده با اعدادی مانند Exynos 2400 و Exynos 2500 شناخته میشوند. بنابراین اگر دنبال یک گلکسی جدید هستید، دیگر سراغ «سری ۹۰۰۰» نگردید.
یک نکته کاربردی برای خرید: سامسونگ برای برخی مدلها در بازارهای مختلف از تراشههای متفاوت استفاده میکند — همان گوشی ممکن است در یک کشور با اگزینوس و در کشور دیگر با اسنپدراگون عرضه شود. پیش از خرید، مدل دقیق دستگاه را بررسی کنید.
مدیاتک؛ Dimensity و Helio
مدیاتک شرکتی تایوانی است که پس از کوالکام بیشترین سهم را در بازار تراشههای موبایل دارد. نامگذاری این شرکت پیچیدهتر است:
- سری Dimensity: خط اصلی و جدید مدیاتک که از میانرده تا پرچمدار را پوشش میدهد و تمرکز اصلی این شرکت در سالهای اخیر روی آن بوده است.
- سری Helio: نسل قدیمیتر که هنوز در گوشیهای اقتصادی دیده میشود. حروف A، G، P و X بهعنوان پیشوند، رده تراشه را مشخص میکنند.
- سری MT: شماره فنی تراشههاست و معمولاً در برگه مشخصات دقیق دیده میشود.
در تراشههای Helio نباید صرفا با نگاهکردن به عدد مدل درباره قدرت پردازنده قضاوت کرد. برای نمونه، چیپست Helio P35 با وجود داشتن عدد بزرگتر از Helio X27، از نظر توان پردازشی در سطح پایینتری قرار دارد، چون به خانواده متفاوتی تعلق دارد.
اپل؛ پردازندههای سری A
اپل تراشههای خود را طراحی میکند و آنها را فقط در محصولات خودش به کار میبرد. نامگذاری این تراشهها ساده است (و اگر هنوز میان اکوسیستمها مردد هستید، مقایسه اندروید و iOS تصویر روشنتری میدهد): حرف A بههمراه یک عدد، و هرچه عدد بزرگتر باشد نسل جدیدتر و قدرتمندتر است. مدلهای پرچمدار معمولاً پسوند Pro هم میگیرند.
دو نکته که در مطالب قدیمی اشتباه نقل میشود:
- اپل زمانی از پردازندههای کمکی با نام سری M (مانند M7 و M8) برای پردازش داده حسگرهای حرکتی استفاده میکرد، اما این واحد سالهاست که داخل خود تراشه اصلی ادغام شده است. امروز نام «سری M» در محصولات اپل به تراشههای مک و آیپد اشاره دارد، نه به یک پردازنده کمکی.
- آیپدهای حرفهای هم دیگر از تراشههای سری A با پسوند X استفاده نمیکنند و به همان تراشههای سری M مجهز شدهاند.
هواوی؛ پردازنده کرین
تراشههای کرین (Kirin) توسط HiSilicon، شرکت زیرمجموعه هواوی، طراحی میشوند و نامگذاری آنها عددی است: سری ۶۰۰ برای گوشیهای اقتصادی، سری ۷۰۰ برای میانردهها و سری ۹۰۰ برای پرچمدارها.
اینجا یک نکته مهم وجود دارد که معمولاً در معرفیها گفته نمیشود: از سال ۲۰۲۰ و در پی تحریمهای آمریکا، امکان تولید تراشههای کرین با فناوری روز برای هواوی از بین رفت و این خانواده عملاً چند سال متوقف شد. هواوی بعدها با تکیه بر تولید داخلی چین به بازار بازگشت، اما تراشههای کرین جدید از نظر فناوری ساخت یک تا دو نسل عقبتر از رقبا هستند و در دسترس سایر برندها هم قرار نمیگیرند. اگر گوشی هواوی میخرید، بیش از خود تراشه، به موضوع نبود سرویسهای گوگل توجه کنید؛ راهنمای خرید گوشی هواوی سریهای مختلف این برند را کنار هم گذاشته است.
انتخاب بهترین چیپست؛ به چه چیزهایی نگاه کنیم
انتخاب بهترین چیپست کار سادهای نیست، چراکه نمیتوان صرفاً بر اساس یک ویژگی تصمیم گرفت. بیشتر بودن تعداد هستهها یا بالاتر بودن فرکانس بهتنهایی معیار مناسبی نیست و دقیقاً یکی از همان ویژگیهایی است که نباید فریبشان را خورد. عوامل زیر در کنار هم قدرت واقعی یک تراشه را میسازند:
- معماری هستهها و نسل آنها (نه فقط تعداد و فرکانس)
- فناوری ساخت و کارخانه سازنده
- نوع و قدرت پردازنده گرافیکی
- نوع حافظه پشتیبانیشده و پهنای باند آن
- توانایی مدیریت گرما در بدنه همان گوشی
- مدت پشتیبانی نرمافزاری و بهروزرسانی امنیتی
یک توصیه عملی: بهجای مقایسه اعداد روی کاغذ، نام دقیق تراشه دو گوشی را در یک پایگاه بنچمارک معتبر جستجو کنید و امتیاز آنها را کنار هم بگذارید. همین ابزارها به تشخیص گوشی اصل از تقلبی هم کمک میکنند. این کار چند دقیقه وقت میگیرد و از هر جدول مشخصاتی گویاتر است.
روش اول؛ استفاده از برنامه تنظیمات گوشی اندرویدی
در بیشتر گوشیهای اندرویدی، اطلاعات سختافزاری دستگاه از طریق برنامه تنظیمات قابل مشاهده است. این سادهترین راه است:
- وارد برنامه «تنظیمات» گوشی شوید و گزینه «درباره تلفن» (About phone) را انتخاب کنید.
- در صفحه بازشده به سمت پایین بروید و گزینهای با عنوان «اطلاعات و مشخصات دقیق» (Detailed info and specs) یا عبارتی مشابه را پیدا کرده و انتخاب کنید.
- در صفحه جدید، اطلاعات سختافزاری نمایش داده میشود و مدل پردازنده در بخش CPU قابل مشاهده است.
چیزی که باید ببینید: یک خط مانند «Snapdragon 778G 5G / Octa-core Max 2.4GHz». اگر چنین بخشی وجود نداشت، نگران نباشید — سازندگان مختلف این صفحه را متفاوت طراحی میکنند و در برخی پوستهها (مثلاً سامسونگ) مدل پردازنده اصلاً در تنظیمات نمایش داده نمیشود. در این حالت از روش دوم استفاده کنید.
روش دوم؛ استفاده از اپلیکیشنهای تخصصی
اگر پیدا کردن اطلاعات پردازنده از طریق تنظیمات ممکن نبود، اپلیکیشنهای تخصصی این کار را انجام میدهند. برنامههایی مانند CPU-Z و Device Info از گزینههای رایج هستند و از گوگل پلی قابل دریافتاند.
پس از نصب CPU-Z، سربرگ SOC را باز کنید. چیزی که باید ببینید: نام تراشه (مثلاً Qualcomm Snapdragon 439)، تعداد هستهها، معماری آنها، فناوری ساخت (Process) بر حسب نانومتر و فرکانس لحظهای هر هسته. سربرگ DEVICE هم مدل دقیق دستگاه را نشان میدهد.
یک هشدار کوچک: این اپلیکیشنها برای کار کردن به مجوزهای زیادی نیاز ندارند. اگر نسخهای از آنها هنگام نصب درخواست دسترسی به مخاطبین، پیامک یا موقعیت مکانی کرد، آن را نصب نکنید و فقط از نسخه رسمی موجود در گوگل پلی استفاده کنید.
محدودیتهایی که باید بدانید
- اعداد روی کاغذ تمام ماجرا نیستند. دو گوشی با تراشه یکسان میتوانند تجربه کاملاً متفاوتی بدهند، چون مدیریت حرارت، کیفیت رم و بهینهسازی نرمافزاری در آنها فرق دارد.
- امتیاز بنچمارک با کارایی واقعی یکی نیست. برخی سازندگان تراشه را هنگام اجرای برنامههای بنچمارک به حداکثر میرسانند؛ عددی که در استفاده روزمره تکرار نمیشود.
- تراشه قویتر همیشه انتخاب بهتری نیست. اگر بیشتر از گوشی برای پیامرسان، مرورگر و دوربین استفاده میکنید، یک تراشه میانرده خوب سالها کافی است و پول صرفهجوییشده را میتوانید به باتری یا نمایشگر بهتر بدهید.
- نام تراشه، مدت پشتیبانی را تضمین نمیکند. مدت دریافت بهروزرسانی نسخههای جدید اندروید به سیاست برند گوشی بستگی دارد، نه صرفاً به سازنده تراشه.
- این مطلب نام مدلهای روز را فهرست نمیکند. نسلهای تراشه هر سال عوض میشوند؛ آنچه اینجا آمده روش خواندن نامها و ردهبندیهاست، نه فهرست خرید.
سخن پایانی
شناخت پردازنده و چیپست پیش از خرید گوشی، یکی از راههای انتخاب دستگاهی است که چند سال به کارتان بیاید. مهمترین نکتهای که از این راهنما باید با خود ببرید این است که نام تراشه بهتنهایی حرف آخر را نمیزند: ردهبندی سازنده، نسل معماری و بهینهسازی نرمافزاری گوشی، در کنار هم تجربهای را میسازند که هر روز با آن سر و کار دارید.
نظرات
0دیدگاه خود را ثبت کنید
برای ارسال نظر و مشارکت در گفتگو، لطفا وارد حساب کاربری خود شوید.