پاسخ کوتاه: پیام CPU Fan Error یعنی مادربرد هنگام روشن شدن (مرحلهٔ POST) دور فن پردازنده را از سوکت CPU_FAN نخوانده است؛ لزوماً به این معنی نیست که فن خراب است.
۱. برق را قطع کنید و ببینید کابل فن به سوکت CPU_FAN وصل است، نه CHA_FAN یا SYS_FAN.
۲. اگر فن کمدور نصب کرده‌اید، در بایوس مقدار CPU Fan Speed Low Limit را پایین بیاورید (ASUS خودش ۲۰۰ RPM را پیشنهاد میکند).
۳. اگر واترکولینگ دارید و چیزی به CPU_FAN وصل نیست، پمپ یا یکی از فنهای رادیاتور را به آن وصل کنید. گزینهٔ Ignore فقط هشدار را خاموش میکند و مشکل را حل نمی‌کند.
۴. اگر فن اصلاً نمیچرخد، تا وقتی فن را درست نکرده‌اید سیستم را با F1 ادامه ندهید و زیر بار نبرید.
ارور CPU Fan Error دقیقاً چه می‌گوید؟
فنهای استاندارد پردازنده علاوه بر سیم برق، یک سیم «دور» (Sense یا Tachometer) دارند. طبق مشخصات فنهای چهارسیمهٔ اینتل، این سیم در هر دور چرخش دو پالس به مادربرد می‌فرستد و مادربرد از روی همین پالس‌ها دور فن را به RPM حساب میکند. ترتیب پین‌ها در کانکتور چهارپین این است: پین ۱ زمین (مشکی)، پین ۲ برق ۱۲ ولت (زرد)، پین ۳ سیم دور (سبز) و پین ۴ کنترل PWM (آبی).
وقتی کامپیوتر روشن میشود، بایوس دور سوکت CPU_FAN را می‌خواند. اگر عدد صفر باشد یا از حد پایینی که در بایوس تعریف شده کمتر باشد، پیامی مثل «CPU Fan Error! Press F1 to Run SETUP» نشان می‌دهد. ASUS در راهنمای رسمی خودش علت این پیام را همین میداند: سیستم نتوانسته فن CPU را در مرحلهٔ POST تشخیص دهد.
پس این پیام سه حالت کاملاً متفاوت را پوشش می‌دهد:
- فن واقعاً نمیچرخد: کابل جدا شده، موتور فن سوخته یا چیزی جلوی پره‌ها را گرفته است. این حالت جدی است.
- فن میچرخد ولی مادربرد دورش را نمی‌بیند: کابل به سوکت اشتباه وصل است، سیم دور قطع شده یا از اسپلیتر استفاده کرده‌اید.
- فن میچرخد ولی کندتر از حد تعریف‌شده: فن کم‌صدا یا کمدور نصب کرده‌اید و حد پایین دور در بایوس برای آن زیاد است.
آیا این خطا خطرناک است؟
پردازنده‌های امروزی محافظ حرارتی دارند. اینتل توضیح می‌دهد که وقتی دمای هسته از حد مجاز بالاتر برود، پردازنده توانش را کم میکند (Throttling) و اگر با این کار هم دما پایین نیاید، خودکار خاموش میشود تا آسیب دائمی نبیند. به همین دلیل اینتل آسیب دیدن پردازنده از داغ شدن را «بعید» میداند.
ولی «بعید» به معنی «بی‌اهمیت» نیست. پردازنده‌ای که مدام به حد حرارتی می‌رسد کند میشود، سیستم وسط کار ناگهان خاموش میشود و فایل‌های باز ممکن است خراب شوند. قطعات اطراف پردازنده، مثل رگولاتورهای برق مادربرد، هم از جریان هوای همان فن خنک میشوند. پس اگر فن واقعاً نمیچرخد، خطا را با F1 رد نکنید و اول آن را درست کنید.
جدول عیب‌یابی سریع CPU Fan Error
| نشانه | علت محتمل | راه‌حل |
|---|---|---|
| فن هنگام روشن شدن اصلاً نمیچرخد | کابل جدا شده، گیر کردن پره یا خرابی موتور فن | اتصال کابل به CPU_FAN را بررسی کنید؛ اگر روی سوکت دیگری هم نچرخید، فن را تعویض کنید |
| فن میچرخد ولی بایوس دور آن را ۰ یا N/A نشان می‌دهد | کابل به CHA_FAN یا SYS_FAN وصل است، یا سیم دور (پین ۳) قطع است | کابل را به سوکت CPU_FAN منتقل کنید و کانکتور را از نظر پین خم‌شده یا سیم بریده بررسی کنید |
| خطا بعد از نصب فن کم‌صدا یا کمدور ظاهر شد | دور فن در حالت آرام از حد پایین بایوس کمتر است | مقدار CPU Fan Speed Low Limit را کم کنید؛ ASUS عدد ۲۰۰ RPM را پیشنهاد میکند |
| دو فن با اسپلیتر به CPU_FAN وصل است | سیم دور دو فن نمی‌تواند مشترک باشد و اسپلیتر فقط دور یکی را به مادربرد می‌رساند | فن اصلی هیت‌سینک را به شاخه‌ای از اسپلیتر بزنید که سیم دور دارد (معمولاً شاخهٔ چهارپین کامل) |
| واترکولینگ AIO دارید و CPU_FAN خالی است | مادربرد روی CPU_FAN هیچ دوری نمی‌بیند | پمپ را به AIO_PUMP و یکی از فنهای رادیاتور را به CPU_FAN وصل کنید؛ یا اگر پمپ سوکت جدا ندارد، خود پمپ را به CPU_FAN بزنید |
| خطا بعد از آپدیت یا ریست بایوس شروع شد | تنظیمات فن به حالت پیش‌فرض برگشته است | بخش Monitor یا Hardware Monitor را دوباره بررسی کنید و Low Limit یا حالت فن را تنظیم کنید |
| فن صدای تق‌تق یا خرخر دارد و دما بالا است | گرد و غبار زیاد یا فرسوده شدن یاتاقان فن | فن و هیت‌سینک را تمیز کنید؛ اگر صدا ماند، فن را عوض کنید |
| سیستم زیر بار سنگین خاموش میشود | دمای پردازنده به حد خاموشی خودکار می‌رسد | نصب هیت‌سینک و خمیر حرارتی را بررسی کنید؛ فن تنها مقصر نیست |
روش رفع CPU Fan Error قدم به قدم
از ساده‌ترین مرحله شروع کنید. قبل از باز کردن کیس، کامپیوتر را خاموش کنید، کابل برق را از پریز بکشید و چند ثانیه دکمهٔ پاور را نگه دارید تا برق باقی‌مانده تخلیه شود.
۱. ببینید فن اصلاً میچرخد یا نه
در کیس را باز کنید و سیستم را روشن کنید. به پره‌های فن هیت‌سینک پردازنده نگاه کنید (دستتان را داخل کیس نبرید).
- اگر نمیچرخد: سیستم را خاموش کنید و به مرحلهٔ ۲ و ۵ بروید.
- اگر میچرخد: مشکل از اتصال یا تنظیمات است. به مرحلهٔ ۲ و ۳ بروید.
۲. کابل را به سوکت CPU_FAN وصل کنید
روی مادربرد، نزدیک سوکت پردازنده، یک کانکتور سه یا چهارپین با برچسب CPU_FAN پیدا کنید. در بعضی مادربردها کنارش سوکت‌هایی مثل CPU_OPT یا AIO_PUMP هم هست. راهنمای ASUS صریحاً می‌گوید کابل فن باید به CPU_FAN برود، نه CHA_FAN.
- کابل فن هیت‌سینک را دنبال کنید تا ببینید به کدام سوکت رفته است.
- اگر روی CHA_FAN یا SYS_FAN است، آن را جدا کنید و به CPU_FAN بزنید. کانکتور زبانه دارد و فقط از یک جهت جا می‌رود.
- کانکتور را تا ته فشار دهید. نیمه‌جا رفتن آن رایج است و سیم دور (پین ۳) را قطع میکند.
- سیم‌ها را نگاه کنید که لای پره‌ها گیر نکرده یا بریده نشده باشند.
بعد از این مرحله باید ببینید: سیستم بدون پیام CPU Fan Error بالا می‌آید، یا در بایوس جلوی CPU Fan Speed یک عدد RPM واقعی نوشته شده است.
۳. دور فن و تنظیمات بایوس را بررسی کنید
برای ورود به بایوس، بلافاصله بعد از روشن کردن کلید Delete یا F2 را چند بار بزنید (کلید دقیق در صفحهٔ اول بوت نوشته شده است). بعد سراغ بخشی بروید که نامش در برندهای مختلف فرق دارد: Monitor، Hardware Monitor یا PC Health Status.
- CPU Fan Speed: اگر عدد صفر یا N/A است در حالی که فن میچرخد، مشکل از اتصال یا سیم دور است (مرحلهٔ ۲).
- CPU Fan Speed Low Limit: اگر فن کمدور نصب کرده‌اید، این حد را پایین بیاورید. ASUS برای فنهای کمدور شخص ثالث ۲۰۰ RPM را پیشنهاد میکند. در مادربردهای ASUS این گزینه وقتی دیده میشود که CPU Q-Fan Control روی حالت DC، PWM یا Auto باشد.
- حالت کنترل فن: حالت فن سهپین DC است و فن چهارپین PWM. اگر حالت اشتباه انتخاب شده باشد، ممکن است فن در دور کم خیلی آهسته بچرخد. اگر مطمئن نیستید فن شما سهپین است یا چهارپین، Auto را انتخاب کنید تا مادربرد خودش تشخیص دهد.
ASUS به‌روزرسانی بایوس را هم جزو راه‌حل‌ها آورده است. این کار را فقط از سایت سازندهٔ مادربرد و طبق راهنمای خودش انجام دهید.
۴. فن و هیت‌سینک را تمیز کنید
گرد و غبار جریان هوا را کم میکند و گاهی پره را آن‌قدر سنگین میکند که فن در دور پایین درست نچرخد. با برق قطع‌شده، پره را با انگشت نگه دارید تا هنگام دمیدن باد نچرخد، و با باد فشرده (Compressed Air) یا یک برس نرم گرد و غبار پره‌ها و پره‌های فلزی هیت‌سینک را بگیرید. روی فن مایع نریزید.
۵. فن را جداگانه تست کنید و در صورت نیاز عوض کنید
اگر فن روی CPU_FAN نمیچرخد، آن را موقتاً به یک سوکت CHA_FAN وصل کنید.
- روی سوکت دیگر هم نمیچرخد: فن خراب است و باید عوض شود.
- روی سوکت دیگر میچرخد: احتمال ایراد سوکت CPU_FAN مادربرد هست. در این حالت فن را به سوکت دیگری بزنید که مادربرد اجازه می‌دهد برای پردازنده استفاده شود (مثلاً CPU_OPT)، و موضوع را با گارانتی مادربرد پیگیری کنید.
هنگام خرید فن یا هیت‌سینک جدید، سازگاری آن با سوکت پردازنده (مثلاً LGA1700 اینتل یا AM4 و AM5 ای‌ام‌دی) را از مشخصات محصول بررسی کنید.
۶. اگر هیت‌سینک را باز کردید، خمیر حرارتی را عوض کنید
خمیر حرارتی (خمیر سیلیکون) فاصلهٔ هوای بین سطح پردازنده و کف هیت‌سینک را پر میکند. هر بار که هیت‌سینک را از روی پردازنده برمی‌دارید، خمیر قدیمی را با الکل ایزوپروپیل و دستمال بدون پرز پاک کنید و خمیر تازه بزنید. خمیر به‌تنهایی پیام CPU Fan Error را برطرف نمی‌کند، ولی اگر نشانهٔ شما خاموش شدن زیر بار است، باید بررسی شود.
واترکولینگ و CPU Fan Error
در واترکولینگ‌های آماده (AIO) پمپ و فنهای رادیاتور کابل جدا دارند. اگر هیچ‌کدام به CPU_FAN وصل نباشد، مادربرد روی آن سوکت دوری نمی‌بیند و هنگام بوت خطا می‌دهد.
| روش | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|
| پمپ به AIO_PUMP و یکی از فنهای رادیاتور به CPU_FAN | مادربرد دور فن را می‌خواند و خطا برطرف میشود؛ پمپ با دور ثابت کار میکند | فقط در مادربردهایی که سوکت پمپ جدا دارند |
| پمپ مستقیم به CPU_FAN | روی هر مادربردی جواب می‌دهد و از خرابی پمپ هم باخبر می‌شوید | سرعت پمپ ممکن است همراه دمای پردازنده کم و زیاد شود؛ دور این سوکت را در بایوس روی حداکثر بگذارید |
| CPU Fan Speed روی Ignore | بدون باز کردن کیس پیام حذف میشود؛ ASUS این را برای خنک‌کنندهٔ مایع مجاز میداند | اگر فن یا پمپ خراب شود، دیگر هشداری نمیبینید |
توصیهٔ ما: Ignore را فقط وقتی انتخاب کنید که مطمئن هستید پمپ روی سوکت دیگری دیده میشود و دور آن را مرتب چک می‌کنید. در غیر این صورت یکی از دو روش اول امن‌تر است.
محدودیت‌ها و مواردی که این راهنما پوشش نمی‌دهد
- لپ‌تاپ: این مراحل برای کامپیوتر رومیزی است. در لپ‌تاپ فن و کانکتورش جزو مجموعهٔ خنک‌کننده است و باز کردن آن ممکن است گارانتی را باطل کند. اگر لپ‌تاپ پیام فن می‌دهد، به نمایندگی یا سرویس مراجعه کنید.
- کامپیوترهای برند (مثل Dell و HP): این سیستم‌ها بایوس و پیام‌های خطای خودشان را دارند و ممکن است گزینه‌های Low Limit یا Ignore را نداشته باشند. به راهنمای پشتیبانی همان مدل مراجعه کنید.
- نام گزینه‌ها: نام دقیق گزینه‌های بایوس در هر برند و نسخه فرق میکند. گزینه‌هایی که از ASUS نقل شد در مادربردهای دیگر ممکن است نام دیگری داشته باشند.
مطالب مرتبط در پیشگامیت
- دلیل هنگ کردن ویندوز ۱۱ و روش‌های برطرف کردن آن
- رفع ارور xc00000f0 ویندوز؛ راهنمای خطای بوت
- رفع خطای Windows Cannot Be Installed to This Disk (تنظیمات UEFI در بایوس)
- چرا ویندوز از تمام رم استفاده نمی‌کند؟ رفع Hardware Reserved
- حداقل سیستم مورد نیاز برای نصب ویندوز 11
- آموزش نصب ویندوز 11 گام به گام
جمع‌بندی
CPU Fan Error پیامی از بایوس است که می‌گوید دور فن پردازنده را روی سوکت CPU_FAN ندیده است. در بیشتر موارد با وصل کردن کابل به سوکت درست، پایین آوردن CPU Fan Speed Low Limit برای فنهای کمدور، یا وصل کردن فن رادیاتور به CPU_FAN در واترکولینگ برطرف میشود. فقط وقتی فن واقعاً نمیچرخد باید آن را تعویض کنید، و تا آن موقع سیستم را زیر بار نبرید.
نظرات
0دیدگاه خود را ثبت کنید
برای ارسال نظر و مشارکت در گفتگو، لطفا وارد حساب کاربری خود شوید.